fa مقاله علمی – پژوهشی:‌ تأثیرات زیرحاد نانوذرات دی‌اکسید تیتانیوم بر شاخص‌های فیزیولوژیک استرس در ماهی پلاتی (Xiphophorus maculatus) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:17.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">دی‌اکسید تیتانیوم یکی از پرکاربردترین نانوذرات در محصولات صنعتی و بهداشتی است و نگرانی‌هایی درباره ورود و تجمع آن در محیط‌های آبی ایجاد شده است. این مطالعه با هدف ارزیابی سمیت زیرحاد نانوذرات دی‌اکسید تیتانیوم در ماهی پلاتی &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(</span></span><i><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">Xiphophorus</span></i><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""> <i>maculatus</i></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">) که یک ماهی زینتی است، طی یک دوره ۲۱ روزه انجام شد. ماهیان با وزن متوسط 2.65 </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">&plusmn;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"> 0.45 گرم پس از دوره سازگاری در مخازن ۶۰ لیتری نگهداری شدند و در معرض پنج غلظت معادل ۱۰، ۱۵، ۲۵، ۵۰ و ۷۵ درصد </span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">LC₅₀</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"> چهارروزه قرار گرفتند. یک گروه کنترل نیز بدون نانوذرات و تحت شرایط مشابه نگهداری شد. نتایج نشان داد غلظت کورتیزول و گلوکز به‌طور معنی‌داری افزایش یافت (</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">p<0.05</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">) که بیانگر فعال‌شدن محور هیپوتالاموس</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span arial="" style="font-family:">&ndash;</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">هیپوفیز</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span arial="" style="font-family:">&ndash;</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">اینترنال و القای استرس متابولیک است. در مقابل، میزان لاکتات تفاوت معنی‌داری با گروه کنترل نداشت (</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times="">p>0.05</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">) که نشان می‌دهد استرس ایجادشده عمدتاً هورمونی و متابولیک بوده و تأثیر محدودی بر مسیرهای بی‌هوازی داشته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد نانوذرات دی‌اکسید تیتانیوم می‌توانند هموستازی فیزیولوژیک ماهیان را در زیست‌بوم‌های آبی آلوده مختل کنند.</span></span><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></b></span></span></span></span></span> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="color:black">Titanium dioxide nanoparticles (TiO₂ NPs), widely used in industrial and personal care products, are increasingly detected in aquatic systems, raising concerns about their physiological impacts on fish. This study assessed the subacute toxicity of TiO₂ NPs in platy fish (<i>Xiphophorus maculatus</i>) during a 21-day exposure. Fish (2.65 &plusmn; 0.45 g) were exposed to five concentrations corresponding to 10, 15, 25, 50, and 75% of the 96-h LC₅₀, with a nanoparticle-free group serving as the control. Exposure to TiO₂ NPs caused significant elevations in plasma cortisol and glucose (p<0.05), indicating activation of the hypothalamic&ndash;pituitary&ndash;interrenal axis and metabolic stress. Lactate levels showed no significant alteration (p>0.05), implying limited involvement of anaerobic pathways. Overall, the findings suggest that environmentally relevant TiO₂ NP concentrations can disrupt physiological homeostasis in platy fish and may pose risks to fish health in contaminated habitats.</span></span></span></span></span></span> نانوذرات دی‌اکسید تیتانیوم, سمیت زیرحاد, شاخص‌های استرس, کورتیزول, گلوکز, Xiphophorus maculatus Titanium dioxide nanoparticles, Subacute toxicity, Stress biomarkers, Cortisol, Glucose, Xiphophorus maculatus 29 38 http://ornamentalaquatics.ir/browse.php?a_code=A-10-87-3&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Miri محسن میری paradox.m.34@gmail.com 10031947532846003686 10031947532846003686 No Chabahar maritime university دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار Seraj Bita سراج بیتا serajbita@yahoo.com 10031947532846003687 10031947532846003687 Yes Chabahar maritime university دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار